Domalan (çöl trüfü) mantarı
Terfezia spp. · Diğer adları: keme, çöl trüfü
Bozkırın trüfü. Kışın yağan yağmurların ardından ilkbaharda, kurak ve açık arazilerde toprağı hafifçe kabartarak kendini belli eden yeraltı mantarı.
- Bilimsel adı
- Terfezia spp.
- Mevsim
- Mar · Nis · May
- Yaşam alanı
- Kumlu ya da kireçli, açık ve kurak arazilerde, güneşgülü gibi bitkilerin yakınında
- Durum
- Sofrada bilinen tür
Domalan mantarı nedir?
Domalan ya da keme, çoğunlukla Terfezia cinsinden “çöl trüfleri” için kullanılan yerel addır. Gerçek trüfler (Tuber) gibi toprak altında gelişir, ancak farklı bir cinstir ve ormanlardan çok kurak, açık arazilerde yaşar.
Çöl trüfleri ağaçlarla değil, çoğunlukla güneşgülü (Helianthemum) gibi küçük çalı ve otsu bitkilerle kök ortaklığı kurar. Güneydoğu ve İç Anadolu’nun bozkır alanları domalanla bilinir.
Domalan mantarı ne zaman çıkar?
- Oca
- Şub
- Mar
- Nis
- May
- Haz
- Tem
- Ağu
- Eyl
- Eki
- Kas
- Ara
İlkbahar, Mart–Mayıs. Verim büyük ölçüde sonbahar ve kış yağışlarına bağlıdır; kurak geçen kışların ardından neredeyse hiç çıkmayabilir.
Domalan mantarı nerede yetişir?
Kumlu ya da kireçli, açık ve kurak arazilerde, güneşgülü gibi bitkilerin yakınında. Toprağın birkaç santimetre altında gelişir; olgunlaşınca toprakta küçük çatlaklar ve kabarmalar oluşturur.
Görünüm özellikleri
Aşağıdaki özellikler türü anlatmak içindir; tek başına ya da birlikte kesin tanı sağlamaz.
- Patates ya da küçük yumru görünümlü, açık kahveden koyu kahveye kabuk
- Kabuk genellikle düz ya da hafif pürüzlü
- İçi açık renkli, nemli, belirsiz mermer desenli
- Trüfe göre daha hafif, toprak kokulu aroma
Hangi türlerle karıştırılır?
- Sert puf mantarı Scleroderma spp.
Sert, kalın kabuklu ve içi koyulaşan bu zehirli türler, toprak altında ya da yüzeyine yakın büyüdükleri için yumru mantarlarla karıştırılabilir.
Temizleme ve pişirme
Domalan topraktan çıkarılınca kabuğundaki kum ve toprak bol suda fırçalanarak temizlenir; kabuğu çoğu zaman soyulur. Haşlanarak, közlenerek, yumurtayla ya da etli yemeklerde pişirilir. Çiğ tüketilmez; iyice pişirilmelidir.
Sık sorulan sorular
Domalan ile trüf aynı mı?
Hayır. İkisi de toprak altında gelişir ama farklı cinslerdir: trüf (Tuber) ormanlarda ağaç kökleriyle, domalan (Terfezia) bozkırda küçük bitkilerle ortak yaşar.
Domalan ne zaman çıkar?
İlkbaharda, Mart–Mayıs arasında; verim kış yağışlarına bağlıdır.
Domalan nasıl bulunur?
Olgunlaşan domalan toprağı hafifçe kabartır ve çatlatır; toplayıcılar bu izleri takip eder. Bitkilerin köklerine zarar vermeden, ölçülü toplanmalıdır.
Mantarları kitaptan değil,
ormanda tanı.
Bolu’daki hafta sonu buluşmalarımızda mantarları yerinde gözlemliyor, ekiple birlikte inceliyor ve aynı sofrada buluşuyoruz.
Etkinlik takvimini gör ↗Diğer türler
Sofrada bilinen türKanlıca (çıntar) mantarıLactarius deliciosusEyl · Eki · Kas
Sofrada bilinen türKuzu göbeği mantarıMorchella spp.Mar · Nis · May
Sofrada bilinen türPorçini (çörek) mantarıBoletus edulisHaz · Tem · Ağu · Eyl · Eki
Dikkat: zehirli türlerle karışırYumurta (Sezar) mantarıAmanita caesareaHaz · Tem · Ağu · Eyl · EkiSon güncelleme: · Ormandan Tabağa