Kanlıca (çıntar) mantarı
Lactarius deliciosus · Diğer adları: çıntar, melki, çam mantarı
Türkiye’de sonbaharın en tanınan yabani mantarlarından biri. Yörelere göre çıntar, melki ya da çam mantarı diye de anılır; çam ormanlarının nemli zemininde, iğne yaprakların arasında görülür.
- Bilimsel adı
- Lactarius deliciosus
- Mevsim
- Eyl · Eki · Kas
- Yaşam alanı
- Çam ağaçlarıyla mikoriza (kök ortaklığı) kurar
- Durum
- Sofrada bilinen tür
Kanlıca mantarı nedir?
Kanlıca, sütlü mantarlar (Lactarius) grubundandır. Bu grubun ortak özelliği, dokusu kesildiğinde ya da zedelendiğinde süt benzeri bir sıvı vermesidir. Kanlıcanın sütü havuç turuncusudur; adını da bu renkten alır.
Bilimsel olarak en çok Lactarius deliciosus adıyla anılır. Ancak “kanlıca” ve “çıntar” adları sahada tek bir türü değil, birbirine çok benzeyen birkaç turuncu sütlü mantarı (ör. Lactarius sanguifluus, L. semisanguifluus, L. salmonicolor) kapsayabilir. Yerel adın aynı olması türün aynı olduğu anlamına gelmez.
Kanlıca mantarı ne zaman çıkar?
- Oca
- Şub
- Mar
- Nis
- May
- Haz
- Tem
- Ağu
- Eyl
- Eki
- Kas
- Ara
Genellikle sonbahar yağmurlarından sonra, Eylül sonundan Kasım’a kadar. Kıyı bölgelerinde ve ılık geçen yıllarda Aralık’a uzayabilir; kurak sonbaharlarda hiç çıkmayabilir.
Kanlıca mantarı nerede yetişir?
Çam ağaçlarıyla mikoriza (kök ortaklığı) kurar; bu yüzden çoğunlukla kızılçam, karaçam ve sarıçam ormanlarında, ağaç köklerine yakın, iğne yapraklı zeminde görülür. Batı Karadeniz, Marmara ve Ege’nin çam ormanları kanlıcanın en bilinen bölgeleri arasındadır.
Görünüm özellikleri
Aşağıdaki özellikler türü anlatmak içindir; tek başına ya da birlikte kesin tanı sağlamaz.
- Turuncu, ortası hafif çukur şapka; üzerinde çoğu zaman koyu turuncu halkalar
- Lameller turuncu; dokunulan yerler zamanla yeşilimsi lekelenir
- Kesildiğinde turuncu süt; süt havayla temas edince yavaşça yeşile döner
- Sap içi genellikle boşluklu, yüzeyinde küçük turuncu çukurcuklar olabilir
Hangi türlerle karıştırılır?
- Tüylü sütlü mantar Lactarius torminosus
Pembemsi, kenarı tüylü şapkası ve beyaz sütüyle ayrılır; sindirim sistemini tahriş eden bir türdür.
- Diğer turuncu sütlü türler Lactarius spp.
Ladin ve göknar altında çıkan, sütü kırmızıya ya da şaraba dönen akrabalar kanlıcayla sık karıştırılır.
Temizleme ve pişirme
Kanlıca sert ve gevrek dokulu bir mantardır; en sevilen hâli ızgara ya da sacda pişirilmesidir. Toprak ve iğne yapraklar fırçayla alınır, gerekiyorsa kısa süre yıkanıp hemen kurulanır. Pişince turuncu rengi kısmen korunur. Kanlıca yedikten sonra idrarın kırmızımsı renk alması bilinen ve zararsız kabul edilen bir durumdur; yine de her yabani mantar gibi iyice pişirilmeden tüketilmemelidir.
Sık sorulan sorular
Kanlıca ile çıntar aynı mantar mı?
Çoğu yörede evet: iki ad da çam ormanlarında çıkan turuncu sütlü Lactarius mantarları için kullanılır. Ancak bu adlar birden fazla benzer türü kapsayabilir; ad benzerliği tek başına tür eşitliği değildir.
Kanlıca mantarı hangi ayda çıkar?
Türkiye’de çoğunlukla sonbaharda, yağışların ardından Eylül sonu ile Kasım arasında görülür. Yağış ve sıcaklığa göre her yıl değişir.
Kanlıcanın sütü neden yeşile döner?
Turuncu süt havayla temas edince oksitlenir ve zamanla yeşilimsi bir renk alır. Lamellerdeki ve şapkadaki yeşil lekeler de aynı nedenle oluşur.
Mantarları kitaptan değil,
ormanda tanı.
Bolu’daki hafta sonu buluşmalarımızda mantarları yerinde gözlemliyor, ekiple birlikte inceliyor ve aynı sofrada buluşuyoruz.
Etkinlik takvimini gör ↗Diğer türler
Sofrada bilinen türKuzu göbeği mantarıMorchella spp.Mar · Nis · May
Sofrada bilinen türPorçini (çörek) mantarıBoletus edulisHaz · Tem · Ağu · Eyl · Eki
Sofrada bilinen türHoroz (sarıkız) mantarıCantharellus cibariusHaz · Tem · Ağu · Eyl · Eki
Dikkat: zehirli türlerle karışırYumurta (Sezar) mantarıAmanita caesareaHaz · Tem · Ağu · Eyl · EkiSon güncelleme: · Ormandan Tabağa