Kuzu göbeği mantarı
Morchella spp. · Diğer adları: morel, kuzu mantarı
Baharın habercisi. Petek gibi çukurlu şapkasıyla Türkiye’nin en değerli ve en çok merak edilen yabani mantarlarından biri; ilkbaharda, kar suyunun çekildiği topraklarda ortaya çıkar.
- Bilimsel adı
- Morchella spp.
- Mevsim
- Mar · Nis · May
- Yaşam alanı
- Karaçam, sedir, köknar ve meşe ormanlarında, orman kenarlarında, yanmış alanlarda ve meyve bahçelerinde rastlanabilir
- Durum
- Sofrada bilinen tür
Kuzu göbeği mantarı nedir?
Kuzu göbeği, keseli mantarlar (Ascomycota) içinde yer alan Morchella cinsinin ortak adıdır. Dünyada onlarca Morchella türü tanımlanmıştır; Türkiye’de sarımsı ve koyu (siyahımsı) şapkalı birçok tür görülür. Bu türleri sahada birbirinden ayırmak uzmanlar için bile çoğu zaman mikroskop ve DNA gerektirir.
Kuzu göbeği Türkiye’den önemli miktarda ihraç edilen bir yabani üründür. Değerli olduğu için toplama baskısı yüksektir; sürdürülebilir toplama burada özellikle önemlidir.
Kuzu göbeği mantarı ne zaman çıkar?
- Oca
- Şub
- Mar
- Nis
- May
- Haz
- Tem
- Ağu
- Eyl
- Eki
- Kas
- Ara
İlkbahar: alçak ve sıcak bölgelerde Mart’ta, yüksek rakımda Mayıs ve Haziran başına kadar. Toprak ısınıp bahar yağmurları geldiğinde birkaç haftalık kısa bir pencerede görülür.
Kuzu göbeği mantarı nerede yetişir?
Karaçam, sedir, köknar ve meşe ormanlarında, orman kenarlarında, yanmış alanlarda ve meyve bahçelerinde rastlanabilir. Doğu ve Güneydoğu Anadolu, Toroslar ve İç Anadolu’nun dağlık bölgeleri kuzu göbeğiyle bilinir.
Görünüm özellikleri
Aşağıdaki özellikler türü anlatmak içindir; tek başına ya da birlikte kesin tanı sağlamaz.
- Bal peteği gibi çukurlu ve sırtlı, konik ya da yumurta biçimli şapka
- Şapka alttan sapa kesintisiz birleşir
- Boyuna kesildiğinde şapkadan sapın dibine kadar tek parça, içi boş bir boşluk
- Sap beyazımsı, kırılgan ve tanecikli yüzeyli
Hangi türlerle karıştırılır?
- Sahte kuzu göbeği (beyin mantarı) Gyromitra esculenta
Petek yerine beyin kıvrımlarını andıran şapka; içi tek boşluk değil, bölmeli ya da pamuksu. Gyromitrin içerir; ölümcül zehirlenmelere yol açabilir.
- Yüksük mantarı Verpa bohemica
Şapka sapa yalnızca tepeden bağlıdır, etek gibi serbest sarkar. Sindirim ve sinir sistemi belirtileri bildirilmiştir.
Temizleme ve pişirme
Kuzu göbeği çiğ ya da az pişmiş hâlde zehirlidir; her zaman iyice pişirilmelidir. Çukurlarındaki toprak ve küçük canlılar için boyuna ikiye kesilip yumuşak bir fırçayla temizlenir. Kurutulduğunda aroması yoğunlaşır; kuru kuzu göbeği ılık suda bekletilip suyu süzülerek yemeklerde kullanılır.
Sık sorulan sorular
Kuzu göbeği mantarı ne zaman çıkar?
İlkbaharda, bölgeye ve rakıma göre Mart ile Haziran başı arasında. Toprak ısındığında ve bahar yağmurlarından sonra kısa bir sürede görülür.
Kuzu göbeği çiğ yenir mi?
Hayır. Kuzu göbeği çiğ ya da az pişmiş tüketildiğinde zehirlenmeye yol açabilir; her zaman iyice pişirilmelidir.
Sahte kuzu göbeği nasıl ayrılır?
Gerçek kuzu göbeği boyuna kesildiğinde şapkadan sapa uzanan tek, içi boş bir boşluk gösterir; sahte türlerde iç bölmeli, pamuksu ya da şapka sapa yalnızca tepeden bağlıdır. Bu farklar bilgilendirme içindir; emin olunmayan hiçbir mantar tüketilmemelidir.
Mantarları kitaptan değil,
ormanda tanı.
Bolu’daki hafta sonu buluşmalarımızda mantarları yerinde gözlemliyor, ekiple birlikte inceliyor ve aynı sofrada buluşuyoruz.
Etkinlik takvimini gör ↗Diğer türler
Sofrada bilinen türKanlıca (çıntar) mantarıLactarius deliciosusEyl · Eki · Kas
Sofrada bilinen türPorçini (çörek) mantarıBoletus edulisHaz · Tem · Ağu · Eyl · Eki
Sofrada bilinen türHoroz (sarıkız) mantarıCantharellus cibariusHaz · Tem · Ağu · Eyl · Eki
Dikkat: zehirli türlerle karışırYumurta (Sezar) mantarıAmanita caesareaHaz · Tem · Ağu · Eyl · EkiSon güncelleme: · Ormandan Tabağa