Şemsiye mantarı
Macrolepiota procera · Diğer adları: dev şemsiye, parasol
Açıldığında bir şemsiye kadar büyüyebilen şapkası ve uzun, yılan derisi desenli sapıyla ormanın en göz alıcı mantarlarından biri.
- Bilimsel adı
- Macrolepiota procera
- Mevsim
- Ağu · Eyl · Eki · Kas
- Yaşam alanı
- Açık orman alanlarında, orman kenarlarında, çayırlarda ve otlak kenarlarında
- Durum
- Sofrada bilinen tür
Şemsiye mantarı nedir?
Şemsiye mantarı Macrolepiota cinsindendir. Şapkası açıldığında 20–30 santimetreye ulaşabilir; bu büyüklük onu en kolay fark edilen mantarlardan biri yapar.
Ancak aynı aileden küçük Lepiota türleri ölümcül amatoksin içerir ve gençken şemsiye mantarıyla karıştırılabilir. Bu yüzden şemsiye mantarı, “tanınan” mantarlar arasında bile dikkat gerektirenlerdendir.
Şemsiye mantarı ne zaman çıkar?
- Oca
- Şub
- Mar
- Nis
- May
- Haz
- Tem
- Ağu
- Eyl
- Eki
- Kas
- Ara
Yaz sonundan sonbahar ortasına, Ağustos–Kasım arasında.
Şemsiye mantarı nerede yetişir?
Açık orman alanlarında, orman kenarlarında, çayırlarda ve otlak kenarlarında; çoğunlukla tek tek ya da dağınık gruplar hâlinde.
Görünüm özellikleri
Aşağıdaki özellikler türü anlatmak içindir; tek başına ya da birlikte kesin tanı sağlamaz.
- Gençken davul tokmağı, açılınca geniş şemsiye biçimli şapka; üzerinde kahverengi pullar
- Uzun ve ince, kahverengi zikzaklarla yılan derisini andıran desenli sap
- Sap üzerinde aşağı yukarı kaydırılabilen, çift katlı halka
- Beyaz, saptan serbest lameller
Hangi türlerle karıştırılır?
- Küçük Lepiota türleri Lepiota spp.
Çok daha küçük (genellikle 10 santimetreden az) şapkalı bu türlerin bir kısmı köygöçüren ile aynı ölümcül toksinleri taşır.
- Köygöçüren ve panter mantarı Amanita phalloides, A. pantherina
Gençken yumurta ya da davul tokmağı biçimli Amanita türleri şemsiye mantarıyla karıştırılabilir; tabanlarındaki kese (volva) önemli bir farktır.
Köygöçüren mantarı sayfası →
Temizleme ve pişirme
Yalnızca şapkası kullanılır; sapı sert ve liflidir. Şapka pulları fırçayla alınır, bütün olarak ya da dilimlenerek tavada, ızgarada ya da galeta ununa bulanıp kızartılarak pişirilir. Çiğ tüketilmez.
Sık sorulan sorular
Şemsiye mantarı ne zaman çıkar?
Türkiye’de çoğunlukla Ağustos–Kasım arasında, açık orman alanlarında ve çayırlarda görülür.
Şemsiye mantarı hangi mantarla karışır?
En tehlikeli karışıklık, ölümcül toksin taşıyan küçük Lepiota türleri ve genç Amanita türleriyledir. Bu yüzden küçük boyutlu “şemsiye” görünümlü mantarlar asla tüketilmemelidir.
Mantarları kitaptan değil,
ormanda tanı.
Bolu’daki hafta sonu buluşmalarımızda mantarları yerinde gözlemliyor, ekiple birlikte inceliyor ve aynı sofrada buluşuyoruz.
Etkinlik takvimini gör ↗Diğer türler
Sofrada bilinen türKanlıca (çıntar) mantarıLactarius deliciosusEyl · Eki · Kas
Sofrada bilinen türKuzu göbeği mantarıMorchella spp.Mar · Nis · May
Sofrada bilinen türPorçini (çörek) mantarıBoletus edulisHaz · Tem · Ağu · Eyl · Eki
Dikkat: zehirli türlerle karışırYumurta (Sezar) mantarıAmanita caesareaHaz · Tem · Ağu · Eyl · EkiSon güncelleme: · Ormandan Tabağa